Η επιθυμία για μια «σοβαρή και τίμια κυβέρνηση» αποτελεί ένα διαρκές και θεμιτό αίτημα των πολιτών σε κάθε δημοκρατία. Το τι συνιστά τέτοια κυβέρνηση είναι συχνά θέμα πολιτικής κρίσης και διαφορετικών προσεγγίσεων.
Σε ένα δημοκρατικό πλαίσιοη ποιότητα της διακυβέρνησης συνδέεται άμεσα με:
- Τη διαφάνεια και τη λογοδοσία: Την ανάγκη να λειτουργούν οι θεσμοί με διαφάνεια και οι κυβερνώντες να λογοδοτούν για τις πράξεις τους.
- Την αξιοκρατία και την αποτελεσματικότητα: Τη διαχείριση των δημόσιων υποθέσεων με βάση την ικανότητα και το κοινό καλό.
- Την εντιμότητα: Την τήρηση των νόμων και την απουσία διαφθοράς.
Στην Αρχαία Ελλάδα, η έννοια της «σοβαρής και τίμιας» διακυβέρνησης συνδέθηκε με την Ευνομία (καλούς νόμους και τάξη) και την προσωπική ακεραιότητα των νομοθετών που έθεσαν τα θεμέλια της δικαιοσύνης.
Κορυφαία Παραδείγματα «Τίμιας» Διακυβέρνησης
- Σόλων ο Αθηναίος (6ος αι. π.Χ.): Θεωρείται ο θεμελιωτής της αθηναϊκής δικαιοσύνης. Η μεταρρύθμισή του, η Σεισάχθεια, διέγραψε τα χρέη που οδηγούσαν τους φτωχούς στη δουλεία, αποκαθιστώντας την κοινωνική αξιοπρέπεια. Θέσπισε το δικαίωμα της έφεσης στην Ηλιαία, επιτρέποντας στον απλό πολίτη να ελέγχει τις αποφάσεις των αρχόντων.
- Λυκούργος της Σπάρτης: Εισήγαγε τη Μεγάλη Ρήτρα, ένα πολίτευμα που στόχευε στην πλήρη ισότητα («Όμοιοι») και την εξάλειψη της διαφθοράς μέσω της λιτότητας. Για να αποτρέψει τον πλουτισμό και τη δωροδοκία, αντικατέστησε το χρυσό νόμισμα με βαριά σιδερένια νομίσματα.
- Αριστείδης ο «Δίκαιος»: Παρόλο που δεν ήταν νομοθέτης, υπήρξε το πρότυπο του έντιμου πολιτικού. Του ανατέθηκε ο καθορισμός των εισφορών των πόλεων στη Δηλιακή Συμμαχία επειδή η ακεραιότητά του ενέπνεε απόλυτη εμπιστοσύνη ότι δεν θα καταχραστεί δημόσιο χρήμα.
- Περικλής (5ος αι. π.Χ.): Αντιπροσωπεύει τη σοβαρή διοίκηση του «Χρυσού Αιώνα». Εισήγαγε τη μισθοφορία (πληρωμή για δημόσια αξιώματα), ώστε και οι φτωχοί, αλλά τίμιοι πολίτες να μπορούν να συμμετέχουν στη διακυβέρνηση χωρίς να εξαρτώνται από την οικονομική τους κατάσταση.
Μηχανισμοί Διασφάλισης της Εντιμότητας
Στην αρχαία Αθήνα, η «τιμιότητα» δεν αφηνόταν στην τύχη, αλλά επιβαλλόταν μέσω:
- Δοκιμασίας: Έλεγχος του ήθους πριν την ανάληψη καθήκοντος.
- Ευθύνης: Λογοδοσία και οικονομικός έλεγχος στο τέλος κάθε θητείας.
- Γραπτών Νόμων: Η δημοσιοποίηση των νόμων (π.χ. στους «Άξονες» του Σόλωνα) εμπόδιζε την αυθαιρεσία των δικαστών.