ΣΠΙΤΑΚΙΑ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ: Ένα σκάνδαλο που θα σκάσει με πάταγο
Η αρχή από τη διαχείριση κονδυλίων
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είχε ξεκινήσει την έρευνα εξετάζοντας την διαχείριση κοινοτικών κονδυλίων που διατέθηκαν για την προμήθεια πολυκέντρων ανακύκλωσης σε Αττική (συμπεριλαμβανομένου του Ασπροπύργου), Κρήτη και Πελοπόννησο. Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκονται το κόστος των εγκαταστάσεων, οι τεχνικές προδιαγραφές των διαγωνισμών, ο πραγματικός ανταγωνισμός μεταξύ των συμμετεχόντων και η πορεία των ανακυκλώσιμων υλικών μετά τη συλλογή τους.
Παράλληλα, πόρισμα διαχειριστικού ελέγχου που είχε δει το φως της δημοσιότητας ανέφερε ότι πριν από τη σύμβαση του ΕΔΣΝΑ δεν είχε προηγηθεί ουσιαστική έρευνα αγοράς για την επιλογή της οικονομικότερης προσφοράς. Ένα από τα κεντρικά ζητήματα αφορά τη σχέση ανάμεσα στην ΤΕΧΑΝ και την Envipco Hellas, οι οποίες χρησιμοποιήθηκαν για την τεκμηρίωση του προϋπολογισμού της προμήθειας. Σύμφωνα με τα ευρήματα των ελέγχων, οι δύο εταιρείες δεν θεωρήθηκαν ανεξάρτητοι οικονομικοί φορείς, καθώς η ΤΕΧΑΝ είχε εμπορική συνεργασία και σχέση αποκλειστικότητας με την Envipco, την κατασκευάστρια του εξοπλισμού.
Οι ελεγκτές έκριναν ότι οι δύο προσφορές δεν αρκούσαν για να τεκμηριώσουν μια πραγματική και ανταγωνιστική έρευνα αγοράς. Παράλληλα, καταγράφηκε δήλωση άλλης εταιρείας ότι μπορούσε να προμηθεύσει παρεμφερή εξοπλισμό σε τιμή έως 97.000 ευρώ, όταν για τον υπολογισμό του προϋπολογισμού είχε ληφθεί υπόψη κόστος περίπου 300.000 ευρώ ανά μονάδα.
Στη σύμβαση του ΕΔΣΝΑ, το συνολικό κόστος φέρεται να έφθασε τα 48,1 εκατ. ευρώ, με πρόβλεψη για την προμήθεια 90 πολυκέντρων και δικαίωμα προαίρεσης για ακόμη 40.
Οι έλεγχοι οδήγησαν το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών στην έκδοση αποφάσεων για την ανάκτηση δαπανών που κρίθηκαν μη επιλέξιμες.
- 136.860 ευρώαπό τον Ειδικό Διαβαθμιδικό Σύνδεσμο Νομού Αττικής – ΕΔΣΝΑ.
- 955.400 ευρώαπό τον Ενιαίο Σύνδεσμο Διαχείρισης Απορριμμάτων Κρήτης – ΕΣΔΑΚ.
- 590.220 ευρώαπό τον ΦοΔΣΑ Πελοποννήσου.
Τα παραπάνω ποσά περιγράφονται συχνά ως «πρόστιμα», όμως οφείλουμε να διευκρινίσουμε ότι νομικά πρόκειται για αποφάσεις ανάκτησης αχρεωστήτως, ή παρανόμως καταβληθέντων ποσών και δημοσιονομικές διορθώσεις εις βάρος των αντίστοιχων δημόσιων φορέων.
Αυτό σημαίνει ότι τα 39,7 εκατ. ευρώ δεν έχουν καταλογιστεί απευθείας στην ΤΕΧΑΝ. Παραμένει, συνεπώς, ανοιχτό το κρίσιμο ζήτημα του ποιος θα επιβαρυνθεί τελικά με την επιστροφή τους και εάν μέρος του κόστους κινδυνεύει να μετακυλιστεί στους δήμους.
Τι εξετάζει η έρευνα
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει εστιάσει σε τρεις άξονες την έρευνα της. Αυτοί οι άξονες είναι:
- Υπερτιμολογημένος εξοπλισμός:Σύμφωνα με δημοσιογραφικές αποκαλύψεις και εκθέσεις ελεγκτών, το κόστος για κάθε «σπιτάκι ανακύκλωσης» θεωρήθηκε εξαιρετικά διογκωμένο, φτάνοντας σε σημείο να κοστίζει όσο ένα κανονικό διαμέρισμα.
- Φωτογραφικοί διαγωνισμοί:Πορίσματα ορκωτών ελεγκτών έδειξαν ότι οι όροι των δημόσιων διαγωνισμών (όπως αυτοί του ΕΔΣΝΑ) απέκλειαν τον υγιή ανταγωνισμό, οδηγώντας στο να αναλαμβάνει τα έργα σχεδόν αποκλειστικά η TEXAN.
- Μηδενικό αποτέλεσμα στην ανακύκλωση:Παρά τα τεράστια ποσά που δαπανήθηκαν (άνω των 100 εκατομμυρίων ευρώ), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπίστωσε ότι η Ελλάδα απέτυχε παταγωδώς να πιάσει τους περιβαλλοντικούς στόχους ανακύκλωσης.
Με βάση τις κυβερνητικές αποφάσεις και τις διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας, θα έπρεπε ήδη από την 1η Ιουνίου να είχαν τοποθετηθεί σπιτάκια ανακύκλωσης σε 3.500 σημεία σε όλη την Ελλάδα, όπου οι καταναλωτές θα προσκομίζουν τα άδεια πλαστικά και τενεκεδένια μπουκάλια και ότι άλλο για ανακύκλωση. Φυσικά κάτι τέτοιο δεν έχει γίνει. Τουναντίον ακόμη και αυτά που μαζεύονται στις εγκαταστάσεις της εταιρείας δεν παίρνουν το δρόμο για ανακύκλωση. Αντίθετα στρίβουν και θάβονται στην χωματερή της Φυλής, σύμφωνα με καταγγελίες προς τους Ευρωπαίους Εισαγγελείς, οι οποίοι και αποφάσισαν το ντου στις εγκαταστάσεις της εταιρείας στον Ασπρόπυργο.
Το ένα από τα δύο συστήματα
Τα «Σπίτια Ανταποδοτικής Ανακύκλωσης» αποτελούν ένα από τα δύο συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης συσκευασιών που λειτουργούν στη χώρα, παράλληλα με το σύστημα των μπλε κάδων. Πρόκειται για μεγάλες αυτόματες εγκαταστάσεις, μέσω των οποίων οι πολίτες επιστρέφουν συσκευασίες από πλαστικό, γυαλί, αλουμίνιο ή χαρτί, λαμβάνοντας ως αντάλλαγμα κουπόνια μικρής αξίας για χρήση σε συνεργαζόμενες επιχειρήσεις.Αν και εμφανίστηκαν στην Ελλάδα ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, η μαζική ανάπτυξή τους πραγματοποιήθηκε κυρίως μετά το 2019, όταν εκατοντάδες τέτοιες κατασκευές τοποθετήθηκαν σε δήμους ολόκληρης της χώρας με σημαντική δημόσια και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Η ΤΕΧΑΝ διατηρεί πολυετή συνεργασία με την Ανταποδοτική Ανακύκλωση, καθώς αποτελεί τον βασικό προμηθευτή του εξοπλισμού.
Η βασική αρχή λειτουργίας των «σπιτιών» ήταν ότι τα συλλεγόμενα υλικά θα καταγράφονταν υπέρ των δήμων, μειώνοντας το κόστος ταφής και τα δημοτικά τέλη. Ωστόσο, προέκυψαν σοβαρά ερωτήματα ως προς το αν και σε ποιον τελικά πιστώνονταν οι ποσότητες. Αν τα υλικά αξιοποιούνταν αλλού, τότε το μοντέλο παρήγαγε διπλό όφελος για τον ανάδοχο ιδιώτη. Και από την προμήθεια πανάκριβων μηχανημάτων και από την εκμετάλλευση των ανακυκλώσιμων.
Ενώ αυτή η υπόθεση παραμένει ανοιχτή, προωθείται τώρα το DRS, ένα σύστημα που προβλέπεται από το 2020, αλλά δεν έχει ακόμη τεθεί σε λειτουργία. Η τελευταία υπουργική απόφαση προέβλεπε έναρξη την 1η Δεκεμβρίου 2025. Έχουμε ήδη φτάσει ήδη λίγες ημέρες πριν από τον Αύγουστο και όταν ρωτάς τους αρμοδίους σου απαντούν «καλές διακοπές», παραπέμποντας όλους τους συνομιλητές στα μπάνια του λαού.
Το DRS είναι απλό στη σύλληψη. Κάθε πλαστική ή μεταλλική συσκευασία θα επιβαρύνεται με εγγυοδοτικό αντίτιμο (10–15 λεπτά). Ο καταναλωτής θα πληρώνει περισσότερα κατά την αγορά και θα παίρνει πίσω το ποσό μόνο αν επιστρέψει τη συσκευασία σε ειδικό μηχάνημα. Σήμερα, ένα μπουκάλι νερό των 50 λεπτών θα κοστίζει 60. Τα 10 λεπτά θα επιστρέφονται μόνο αν ο πολίτης μεταβεί σε σημείο επιστροφής.
Υπολογίζεται ότι στην Ελλάδα πωλούνται ετησίως περίπου 3,7 δισ. πλαστικές και μεταλλικές φιάλες. Με τέτοιο όγκο, ο τζίρος της εγγυοδοσίας μπορεί να φθάνει τα 500 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Από αυτά, εκτιμάται ότι έως και 100 εκατ. ευρώ ενδέχεται να μην επιστρέφονται ποτέ στους καταναλωτές. Εδώ ακριβώς βρίσκεται το κρίσιμο ερώτημα: Ποιος θα διαχειρίζεται αυτό το τεράστιο χρηματορρεύμα και ποιος θα επωφελείται από τα «αδιάθετα» ποσά;
Η εμπειρία των «σπιτιών» δείχνει ότι ο σχεδιασμός τεχνικών προδιαγραφών μπορεί να καθορίσει και τον τελικό ανάδοχο. Αν απαιτηθούν 5.000 μηχανήματα για το DRS, το κόστος τους θα είναι καθοριστικό. Αν επαναληφθεί το μοντέλο των 300.000 ευρώ ανά μονάδα, το αρχικό κεφάλαιο θα εκτιναχθεί σε 1,5 δισ. ευρώ.
Το σκάνδαλο των «σπιτιών ανακύκλωσης» κατέδειξε πώς μια πολιτική με θετικό πρόσημο μπορεί να μετατραπεί σε πεδίο υπερκοστολογήσεων, στρεβλού ανταγωνισμού και μετακύλισης κόστους στους πολίτες.
Σήμερα, πριν ενεργοποιηθεί ένα σύστημα μισού δισεκατομμυρίου ετησίως, τα ερωτήματα είναι απλά:
- Θα σχεδιαστεί το DRS με διαφάνεια και ρεαλιστικό κόστος;
- Θα εξασφαλιστεί πραγματικός ανταγωνισμός στην προμήθεια εξοπλισμού
- Θα υπάρξει σαφής λογοδοσία για τη διαχείριση των μη επιστρεφόμενων ποσών;
- Ή θα δούμε μια επανάληψη του ίδιου έργου, σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα;
- Και το πιο σημαντικό: Θα κάτσουν στο σκαμνί που αντί να υλοποιήσουν τα ευρωπαϊκά κονδύλια, ώστε να υπάρχει καθαρό περιβάλλον, φρόντισαν μόνο να γεμίσουν τις τσέπες τους…
Μπορεί από τη Νέα Δημοκρατία να σφυρίζουν αδιάφορα για τα «σπιτάκια ανακύκλωσης», όμως ένας από τους πλέον έμπειρους κοινοβουλευτικούς, όπως είναι ο Γιώργος Βλάχος, εδώ και πολύ καιρό έχει αντιληφθεί την κρισιμότητα του ζητήματος. Ήδη έχει καταθέσει δύο ερωτήσεις προς το αρμόδιο υπουργείο Περιβάλλοντος, αλλά ουσιαστικές απαντήσεις δεν έχει λάβει.
Έτσι, λοιπόν, ο βουλευτής Ανατολικής Αττικής και πρώην υφυπουργός Ανάπτυξης (2007-2009)στην κυβέρνηση Κώστα Καραμανλή έχει αντιληφθεί πόσο σοβαρό είναι το ζήτημα και γι’ αυτό επανήλθε στο ζήτημα με 3η ερώτηση, αυτή τη φορά και προς τον πρωθυπουργό. Το timing βέβαια προκάλεσε θόρυβο, διότι η ερώτηση κατατέθηκε μία ημέρα μετά τη συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας και μία ημέρα μετά τις διαρροές ότι από την έφοδο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας στα γραφεία και τις εγκαταστάσεις της TEXAN και της Ανταποδοτικής Ανακύκλωσης, προέκυψαν νέα στοιχεία.
Ο Γιώργος Βλάχος, μάλιστα, έχει το προνόμιο να είναι ο πρώτος «γαλάζιος» βουλευτής επί κυβέρνησης Μητσοτάκη που καταθέτει ερώτηση απευθείας προς τον πρωθυπουργό, ενώ ζητά και κατάθεση σχετικών εγγράφων στη Βουλή.
Στην ερώτησή του προς τον Κυριάκο Μητσοτάκη και τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου, ζητά απαντήσεις και κατάθεση στοιχείων για τον διαγωνισμό που αφορούσε στα «πράσινα σπίτια» (σπιτάκια ανακύκλωσης), για το κόστος προμήθειας και εγκατάστασης, αλλά και για τους συμμετέχοντες και αναδόχους. Στην ερώτηση του ο κ. Βλάχος υπενθυμίζει, ακόμη ότι έχει ήδη καταθέσει μια ερώτηση από τον Αύγουστο του 2025 η οποία έμεινε αναπάντητη και μία ακόμη τον Μάιο του 2026 κατά την οποία δεν έλαβε απαντήσεις σε κρίσιμα ζητήματα και ρωτάει εκ νέου την κυβέρνηση εάν προτίθεται να παράσχει πλήρη ενημέρωση στη Βουλή σχετικά με τη διαχείριση του συστήματος ανακύκλωσης και των σχετικών δημόσιων πόρων.
ΑΝΔΡΟΥΛΑΚΗΣ: Τα «σπιτάκια ανακύκλωσης» κόστισαν σαν βίλες
Το σκάνδαλο με τα «Σπιτάκια Ανακύκλωσης» έχει ανεβάσει και ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Νίκος Ανδρουλάκης. Μάλιστα στις 31 Μαΐου του 2026 ανήρτησε βίντεο στον προσωπικό του λογαριασμό στο instagram, όπου ακούγεται να λέει ότι «Τα σπιτάκια ανακύκλωσης κόστισαν σαν… βίλες. Και σήμερα η υπόθεση ερευνάται από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Αλλά το πρόβλημα είναι βαθύτερο. Για χρόνια, η πράσινη πολιτική έγινε πεδίο συμφερόντων. Τώρα, εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ για το νέο σύστημα επιστροφής συσκευασιών συγκεντρώνονται ξανά σε ένα μονοπωλιακό σχήμα».
Μάλιστα ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ σε όλες τις αντιπαραθέσεις του με τον πρωθυπουργό στην Βουλή το τελευταίο τρίμηνο επαναφέρει το σκάνδαλο με τα «Σπιτάκια Ανακύκλωσης», αλλά ο Κυριάκος Μητσοτάκης του απαντά επί όλων των υπολοίπων θεμάτων, εκτός από τα «Σπιτάκια Ανακύκλωσης».
Να σημειωθεί ότι δεκαπέντε βουλευτές του ΠΑΣΟΚ στις 6 Οκτωβρίου του 2025 είχαν καταθέσει ερώτηση προς τους υπουργούς Περιβάλλοντος κι Ενέργειας, Οικονομίας και Οικονομικών κι Εσωτερικών με θέμα «Σπιτάκια Ανακύκλωσης»: Άλλο ένα σκάνδαλο επί διακυβέρνησης Ν.Δ. με Ευρωπαϊκά κονδύλια», αλλά ουσιαστική απάντηση δεν έλαβαν.
Με όλα τα παραπάνω λέτε να κληθεί για να δώσει εξηγήσεις και η διαφημιστική σημαία των εμπλεκομένων με τα «σπιτάκια ανακύκλωσης», ο σούπερ σταρ του μπάσκετ Γιάννης Αντετονκούμπο, αφού οι παχυλές αμοιβές του προήλθαν προφανώς από ευρωπαϊκά κονδύλια, τα οποία άντλησαν οι εξπέρ του είδους και βεβαίως ως υπερκοστολογήσεις αποτελούν προϊόν εγκλήματος; Λέμε τώρα.
Την επιστολή η ΤΕΧΑΝ την απέστειλε προς τον ΕΔΣΝΑ την 1η Ιουλίου και μετά από 17 ημέρες ο Ειδικός Φορέας ενημέρωσε με δική του επιστολή τους δήμους ζητώντας τους να αναλάβουν προσωρινά τη λειτουργία των «Σπιτιών Ανακύκλωσης» μέχρι να βρεθεί μόνιμη λύση. Στο σχετικό έγγραφο επισημαίνεται ότι οι δήμοι καλούνται να διατηρήσουν τις εγκαταστάσεις σε λειτουργία, ενώ καταλήγει με τη σύσταση: «Παρακαλούνται οι δήμοι να μην απομακρύνουν ή αποξηλώσουν τα Σπιτάκια». Την ίδια στιγμή, όμως, δεν έχει γίνει σαφές ποιος θα καλύψει το κόστος της προσωρινής λειτουργίας, ποιος θα συλλέγει το υλικό, πού θα μεταφέρεται, ποιος θα συντηρεί τα μηχανήματα και εάν θα συνεχιστεί με άλλη μορφή η οικονομική ανταμοιβή των πολιτών.
Η ΤΕΧΑΝ, λοιπόν, από τις 15 Ιουλίου σταμάτησε να υποστηρίζει τα «σπιτάκια ανακύκλωσης», κάτι που έκανε από το 2020. Παράλληλα, η εταιρεία γνωστοποίησε ότι θα διακόψει την ηλεκτροδότηση σε όσα πολυκέντρα ανακύκλωσης διαθέτουν μετρητές ηλεκτρικού ρεύματος που έχουν εγκατασταθεί από την ίδια, ενώ παύει και η καταβολή του ανταποδοτικού αντιτίμου προς τους πολίτες, ύψους ενός ευρώ για κάθε 33 πλαστικές φιάλες που ανακυκλώνονταν μέσω των συγκεκριμένων εγκαταστάσεων.
