Δώστε λογαριασμό για τις επιπτώσεις στην ενεργειακή μετάβαση

 Η ενεργειακή μετάβαση χρησιμοποιείται από την κυβέρνηση Μητσοτάκη ως καραμέλα για κάθε χρήση. Με επιχείρημα ότι αυτή είναι “εθνική και ευρωπαϊκή προτεραιότητα” δίνει το ελεύθερο, χωρίς έλεγχο και φραγμό, στις εταιρείες ενέργειας για την εφαρμογή επενδυτικών σχεδίων που δεν λαμβάνουν υπόψη τους ούτε το οικονομικό κόστος συνολικά για τη χώρα, ούτε τις επιπτώσεις στο Περιβάλλον, ούτε την επιβάρυνση στους κατοίκους ολόκληρων παραγωγικών περιοχών. Η ευθύνη όμως ανήκει στην κυβέρνηση και τις κρατικές αρχές και όχι στις ελεγχόμενες εταιρείες για τα επενδυτικά τους σχέδια. Η χωρίς εξήγηση ανατίναξη της λιγνιτικής μονάδας της ΔΕΗ που προκάλεσε πρόσφατα χιονοστιβάδα αντιδράσεων, είναι το πιο πρόσφατο παράδειγμα. 

Η κυβέρνηση καλείται τώρα να αποδείξει ότι αξιολόγησε συνολικά τις σωρευτικές επιπτώσεις και τη φέρουσα ικανότητα της περιοχής πριν από την αδειοδότηση των έργων, στη Δυτική Ελλάδα και συγκεκριμένα σε Γρεβενά, Δεσκάτη, Σέρβια και Κοζάνη.

Αυτό προκύπτει από την απάντηση που έδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε ερώτημα του Ευρωβουλευτή του ΠΑΣΟΚ και αντιπροέδρου της Ομάδας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών, Γιάννη Μανιάτη, σχετικά με τη συγκέντρωση μεγάλων ενεργειακών έργων στην ορεινή ζώνη Βουνάσια–Καμβούνια της Δυτικής Μακεδονίας.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων αποτελεί υποχρέωση της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής νομοθεσίας και ότι η ευθύνη εφαρμογής της ανήκει στις εθνικές αρχές. 

Την ίδια στιγμή πέντε καθηγητές του Εθνικού Μετσόβειου Πολυτεχνείου σε δημόσια παρέμβασή τους κρίνουν ως καταστροφική την αποξήλωση των παραγωγικών υποδομών της ΔΕΗ στη Δυτική Μακεδονία. Ενέργεια που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις με αποτελέσμα η κυβέρνηση να κληθεί να δικαιολογήσει το πως επέτρεψε σε μια ιδιωτική εταιρεία να καταστρέψει εθνικό κεφάλαιο. “Οι ελεγχόμενες ανατινάξεις μεγάλων καδοφόρων εκσκαφέων και οι προγραμματισμένες κατεδαφίσεις πύργων ψύξης και άλλων βασικών παραγωγικών «κρίκων» αναδεικνύουν κρίσιμα ζητήματα που ξεπερνούν τα όρια μιας απλής εταιρικής διαχείρισης και αγγίζουν τον εθνικό ενεργειακό σχεδιασμό”, σημειώνουν στη δημόσια τοποθέτησή τους. Καλούν δε την κυβέρνηση και διοίκηση της ΔΕΗ να αναστείλουν τις μη αντιστρεπτές εργασίες κατεδάφισης.

Στην απάντησή της στο ερώτημα του Γιάννη Μανιάτη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαιώνει ότι, σύμφωνα με την Οδηγία για την Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, οι Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων οφείλουν να εξετάζουν όχι μόνο τις επιπτώσεις κάθε έργου ξεχωριστά, αλλά και τις σωρευτικές επιπτώσεις από άλλα υφιστάμενα ή εγκεκριμένα έργα.

Παράλληλα, υπενθυμίζει ότι, βάσει της Σύμβασης του Aarhus, η Ελλάδα οφείλει να διασφαλίζει την ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών στις διαδικασίες περιβαλλοντικής αδειοδότησης, ενώ η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας προβλέπει την ενίσχυση της κοινωνικής αποδοχής και τη δικαιότερη κατανομή των ωφελειών στις τοπικές κοινωνίες.

Η ερώτηση του ευρωβουλευτή Γιάννη Μανιάτη αφορούσε τη συγκέντρωση επτά έργων αντλησιοταμίευσης συνολικής ισχύος περίπου 2.000 MW στην ευρύτερη περιοχή των Δήμων Δεσκάτης, Γρεβενών, Σερβίων και Κοζάνης, παράλληλα με δεκάδες έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και άλλες ενεργειακές υποδομές.

Η απάντηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μεταφέρει πλέον το βάρος στις ελληνικές αρχές, οι οποίες καλούνται να αποδείξουν ότι κατά την περιβαλλοντική αδειοδότηση των έργων αξιολόγησαν όχι μόνο τις επιπτώσεις κάθε έργου μεμονωμένα, αλλά και τη συνολική επιβάρυνση που προκαλεί η συγκέντρωση όλων αυτών των ενεργειακών εγκαταστάσεων στην ίδια περιοχή.

Ο Γιάννης Μανιάτης δήλωσε ότι “η κυβέρνηση οφείλει πλέον να απαντήσει με συγκεκριμένα στοιχεία. Πώς αξιολογήθηκαν οι σωρευτικές επιπτώσεις επτά αντλησιοταμιεύσεων και δεκάδων ακόμη ενεργειακών υποδομών στην ίδια ορεινή ενότητα; 

Ποια επιστημονική μελέτη τεκμηριώνει ότι η συγκέντρωση όλων αυτών των έργων δεν υπερβαίνει τη φέρουσα ικανότητα της περιοχής;”

Οι ειδικοί πάντως επισημαίνουν τα εξής : 

1. Ασυμμετρία στον σχεδιασμό της ενεργειακής μετάβασης

Το υιοθετηθέν χρονοδιάγραμμα απολιγνιτοποίησης παρουσιάζει δομικές αδυναμίες, καθώς δεν προηγήθηκε ολοκληρωμένη κοινωνικοοικονομική μελέτη επιπτώσεων για τις λιγνιτικές περιοχές. Η ταχύτητα της μετάβασης υποτίμησε μια βασική αρχή της ενεργειακής ασφάλειας: την ανάγκη διατήρησης επαρκούς εγχώριας ισχύος βάσης. Η υποκατάσταση του λιγνίτη, χωρίς την προηγούμενη ανάπτυξη ώριμων τεχνολογιών αποθήκευσης μεγάλης κλίμακας, έχει οδηγήσει σε αυξημένη και επισφαλή εξάρτηση του ενεργειακού μείγματος της χώρας από το εισαγόμενο φυσικό αέριο και, συνακόλουθα, σε αυξημένη έκθεση στη μεταβλητότητα των διεθνών αγορών.

2. Απώλεια στρατηγικού παραγωγικού αποθέματος

Ο παραγωγικός μηχανισμός της ΔΕΗ, ο οποίος αναπτύχθηκε με μακροχρόνιες επενδύσεις των Ελλήνων πολιτών και έχει πλέον αποσβεστεί οικονομικά, αποτελεί ένα πολύτιμο πάγιο εθνικό κεφάλαιο. Η οριστική καταστροφή αυτών των υποδομών στερεί από το κράτος τη δυνατότητα ενεργοποίησης μιας εγχώριας εναλλακτικής λύσης. Η επιλογή αυτή κρίνεται τεχνικά και στρατηγικά άστοχη, ιδιαίτερα υπό τις παρούσες συνθήκες έντονης γεωπολιτικής αστάθειας, οι οποίες προκαλούν ακραία μεταβλητότητα και αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές ενέργειας.

3. Μη αντιστρεπτός χαρακτήρας των τεχνικών παρεμβάσεων

Η φυσική εξάλειψη βαρέων μηχανημάτων έργου, όπως οι καδοφόροι εκσκαφείς, η κατεδάφιση των πύργων ψύξης κλπ συνιστούν μη αντιστρεπτές τεχνικές ενέργειες. Με τον τρόπο αυτό, εκμηδενίζεται ακόμη και η θεωρητική δυνατότητα μελλοντικής αξιοποίησης ή επαναλειτουργίας των ορυχείων και των σταθμών βάσης σε περιπτώσεις παρατεταμένης κρίσης τροφοδοσίας στο πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου στρατηγικού σχεδίου ψυχρής εφεδρείας.  Η εσπευσμένη υλοποίηση αυτών των κατεδαφίσεων περιορίζει δραστικά τα εργαλεία διαχείρισης ενεργειακού ρίσκου της χώρας και γεννά εύλογους προβληματισμούς.

4. Ανεπαρκής αξιολόγηση της Βιομηχανικής Κληρονομιάς

Οι υπό κατεδάφιση εγκαταστάσεις φέρουν σημαντική ιστορική και τεχνολογική αξία, αποτελώντας κορυφαία δείγματα της σύγχρονης ελληνικής βιομηχανικής αρχιτεκτονικής και μεταλλευτικής ιστορίας. Η μαζική καταστροφή τους, χωρίς να έχει προηγηθεί εξειδικευμένη, ανεξάρτητη και συστηματική μελέτη αξιολόγησης για την προστασία ή την επανάχρηση κάθε στοιχείου ξεχωριστά, υποδηλώνει έλλειψη αντίληψης της έννοιας της βιομηχανικής κληρονομιάς. Διεθνώς, αντίστοιχες υποδομές τυγχάνουν επιστημονικής ανάδειξης και εντάσσονται σε προγράμματα βιομηχανικής αρχαιολογίας.

Συμπερασματικά, η ενεργειακή μετάβαση της χώρας οφείλει να πραγματοποιηθεί με όρους τεχνικής ορθότητας, οικονομικής σύνεσης και σεβασμού στην ιστορική μνήμη. 

Καλούμε την Πολιτεία και τη διοίκηση της ΔΕΗ να αναστείλουν τις μη αντιστρεπτές εργασίες κατεδάφισης, προκειμένου να επανεξεταστεί η στρατηγική διαχείρισης των εθνικών μας παγίων με γνώμονα την ενεργειακή θωράκιση και την επιστημονική τεκμηρίωση.